W 2026 roku, tylko do końca maja, w Polsce odnotowano 7448 przypadków boreliozy.  W porównaniu z kwietniem liczba pacjentów wzrosła o 65,2%. Borelioza pozostaje jedną z najgroźniejszych chorób przenoszonych przez kleszcze.

Dlaczego zachorowań na boreliozę jest coraz więcej? 

Główny Inspektorat Sanitarny wymienia trzy przyczyny: ocieplenie klimatu, rosnący odsetek zakażonych kleszczy oraz ekspansję pajęczaków na nowe tereny, w tym miasta.

Kleszcze w Europie są aktywne już przy temperaturze powyżej 5°C. Łagodniejsze zimy i cieplejsze przejścia sezonowe wydłużyły ich aktywność, a dawny "sezon kleszczowy" od maja do września już nie istnieje. Badania w Interdisciplinary Perspectives on Infectious Diseases potwierdzają ekspansję kleszczy na nowe wysokości i szerokości geograficzne. Przegląd "Lyme disease: a review" nazywa boreliozę chorobą wrażliwą na zmianę klimatu (climate-sensitive disease).

Kleszcze coraz częściej zasiedlają parki, ogrody i działki. Według raportu AOTM z 2025 roku cały obszar Polski jest endemiczny dla boreliozy, nie ma regionów bez ryzyka. W niektórych częściach kraju aż kilkanaście procent kleszczy jest zakażonych bakteriami Borrelia. 

Czym jest borelioza i jaki ma przebieg?

Boreliozę wywołują bakterie Borrelia burgdorferi, przenoszone przez kleszcze podczas żerowania. Przebieg bywa nieswoisty, a borelioza przybiera różne maski kliniczne, co utrudnia rozpoznanie. 

Najbardziej charakterystyczny objaw to rumień wędrujący – czerwona, powiększająca się plama wokół ugryzienia, jaśniejsza w środku. Pojawia się u 50-70% zakażonych, więc jego brak nie wyklucza choroby. Towarzyszą mu zmęczenie, bóle mięśni i stawów, gorączka. 

Kiedy kleszcz zaraża?

Badania Institut Pasteur z 2018 roku na kleszczach europejskich pokazały, że bakterie Borrelia mogą być obecne w gruczołach ślinowych jeszcze przed żerowaniem. 

Zakażenie może więc nastąpić już po 12-24 godzinach. Przegląd literatury z 2015 roku potwierdza, że minimalny czas potrzebny do zakażenia nie został jednoznacznie ustalony, a u zwierząt może się to wydarzyć w mniej niż niż 16 godzin. 

Jak chronić się przed kleszczami?

Najlepiej działa połączenie kilku metod:

1. Odzież ochronna – długie rękawy i spodnie wpuszczone w skarpety, jasne kolory.

2. Odpowiednia trasa – utwardzone ścieżki, unikanie siedzenia na ziemi.

3. Kontrola ciała – po każdym powrocie do domu sprawdź dokładnie skórę, szczególnie za uszami, pod pachami, w pachwinach, za kolanami i na głowie.

4. Ochrona ultradźwiękowa – urządzenia Tickless emitują fale ultradźwiękowe, które zaburzają pracę narządu Hallera i utrudniają kleszczom namierzenie ofiary.

5. Szczepienie przeciwko KZM – kleszczowe zapalenie mózgu to jedyna choroba odkleszczowa z dostępną i bardzo skuteczną szczepionką.

Co robić, gdy kleszcz się wkłuje?

Usuń kleszcza najszybciej jak możliwe, najlepiej narzędziem z apteki. Chwyć go jak najbliżej skóry, wyciągnij zdecydowanym ruchem i zdezynfekuj miejsce wkłucia. Zanotuj datę i obserwuj swoje samopoczucie przez 4-6 tygodni.

Nie smaruj kleszcza tłuszczem, kremem ani alkoholem, zwiększa to ryzyko zakażenia. Nie wykręcaj i nie ściskaj ciała kleszcza.

29 347 zachorowań w 2024 roku i trzeci rok wzrostu z rzędu to jasny sygnał, że borelioza nie jest już problemem sezonowym. Regularna, wielowarstwowa ochrona – ze wsparciem w postaci urządzeń Tickless – pozwoli Ci cieszyć się aktywnością na świeżym powietrzu przez cały rok.